اصل بیست و چهارم: بستن عهدنامه و مقاولهنامهها اعطای امتیازات (انحصار) تجارتی و صنعتی و فلاحتی و غیره اعم از اینکه طرف داخله باشد یا خارجه باید به تصویب مجلس شورای ملی برسد به استثنای عهدنامههایی که استتار آنها اصلاح دولت و ملت باشد.
این اصل 24 متمم قانون اساسی مشروطه ایران است. همانجایی که باید کشاکش منافع انگلیس و روس را در ایران سال 1285 به نظاره نشست. نمیتوان انکار کرد که در ابتدای جنبش مشروطیت انگلیسیها از آن حمایت کردند. ماجرای تحصن در سفارت انگلیس و حمایت آنها از متحصنان امر غیرقابل انکاری است. اما پرسش این است که چرا انگلیسیها باید از استقرار یک نظام دموکراتیک در کشور حساسی مانند ایران حمایت کنند؟ پاسخ به همین اصل 24 قانون اساسی بازمیگردد. اصلی که اختیارات پادشاه را در اعطای امتیازات محدود میکند و آن را منوط به تصویب مجلس میکند. اگر انگلیسیها موفق میشدند نمایندگان همسو با سیاست خود را به مجلس بفرستند این بهترین حربه برای بیرون راندن رقیب دیرینه خود یعنی روسیه بود. بدینگونه روسیه دیگر نمیتوانست امتیازات اقتصادی و سیاسی از پادشاه بگیرد چنانچه در دوره ناصری قادر به این امر شد. بی دلیل نیست که به محض اینکه متمم قانون اساسی مشروطه تصویب میشود روسیه با کمک نیروهای وابسته اش شروع به جولان و مخالفت با آن میکند. چون روسیه میدانست با تصویب این قانون و استقرار مشروطه منافع آن به مخاطره خواهد افتاد. اینجاست که میتوان تحلیل کرد چرا روسیه نقش مهمی در به توپ بستن مجلس داشت. اما این یک وجه تحلیل حیات مشروطه در ایران است. وجه دیگر به پیوند نامبارک روحانیت و استعمارگران در ایران بازمیگردد. روحانیتی که به مثابه عروسک خیمه شب بازی ابزار دست امپریالیسم بوده است. این پرسش طرح میشود که چرا مخالفت شیخ فضلالله نوری بعد از تدوین متمم قانون اساسی شدت گرفت؟ آیا مسئله صرفا تعارض مشروطه و دین بود یا این تعارض ابزاری بود در جهت پیشبرد سیاستهای روسیه؟چگونه میتوان همسویی شیخ، شاه و استعمار را در واقعه به توپ بستن مجلس نادیده گرفت؟ در تاریخ ایران معاصر روحانیت یکی از ابزارهای استعمار بوده که برای اینکه ماهیت این امدستی پنهان بماند وجه دینی پررنگی به دعاوی خود داده است. چنانچه شیخ در مخالفت مشروطه با دین چنان اصرار میکند که شما فراموش میکنید در اصل مسئله تصویب اصولی مانند اصل 24 قانون اساسی است که منافع روسیه را به مخاطره میاندازد و آن مخالفتهای دینی پردهای است برای پوشاندن این همدستی و همراهی با استعمار!
