شکافتن تاریکی

طی دو سال اخیر در دانشگاه تهران من نسبت به مسائلی آگاهی یافتم که اگر مبنا بر افشای آن بود امروز بعضی از اساتید آن دانشگاه نمی‌توانستند طبق روال سابق در جایگاه خود بمانند. می‌توانستم امنیتی بودن آنها را آشکار کنم و به اندازه کافی هم سند و مدرک موجود بود که اثبات کنم. می‌توانستم فایل صوتی که از برخی اساتید داشتم منتشر کنم. اما هر چند باور نکنند این احساس ترحم بود که مانع می‌شد. ترحم قوی‌ترین احساسی است که در من وجود دارد. به هر حال من همیشه فکر می کنم شاید فرصت دادن به انسان‌ها باعث بشود که در خویشتن بازاندیشی کنند و راه دیگری را پیش بگیرند. موسی کسی بود که بزرگترین خطا یعنی قتل را مرتکب شد اما خداوندگار به او مهلت داد و آن قاتل سرانجام روزی در وادی مقدس به پیامبری برگزیده شد. همیشه به این فکر می کنم شاید جایی در اعماق تاریک انسان‌ها بتوان روزنه‌ای برای تغییر جست. هر چند که بارها این سیستم بیمار به من ثابت کرده که افراد در درون این سیستم به معنای دقیق کلمه مسخ شده‌اند...اما این حس ترحم همیشه با من هست...شاید هم این حس دستمایه تمسخر این سیستم بیمار شود اما من تا حد ممکن سعی می کنم این حس ترحم و احترام به مقام انسان را از دست ندهم...مگر اینکه بخواهند ثابت کنند این حس ترحم بی‌احترامی به مقام انسان است!!

چون رسولان به میان قوم خویش آمدند آنان را کاذب خواندند و راندند. خداوندگار در کتاب مقدس در پاسخ به چنین انکارها و اتهام‌هایی می‌گوید: اگر آن رسول دروغگو باشد، دروغش به زیان خود اوست اما اگر راستگو باشد برخی از آنچه به شما وعده می‌دهد به شما خواهد رسید!

زنهار در کتاب مقدس سرگذشت کدام رسول را می‌خوانی که قومش او را کاذب نخوانده باشد؟ عیسی را کاذب پنداشتند هم چنانکه مریم را... بمان تا گردش خورشید حقیقت را به تو بنمایاند!

دکتر رضا بیگدلو در مقاله خود تحت عنوان "پهلویسم: ایدئولوژی رسمی دولت پهلوی" خوانشی متفاوت از ایدئولوژی دولت پهلوی دوم ارائه داده. در این مدت کتاب‌ها و مقالات بسیاری در مورد دولت پهلوی خواندم و این مقاله به نسبت دیگر پژوهش‌ها سوءگیری سیاسی کمتری دارد. حداقل اینکه در این مقاله به این مسئله اشاره شده که میل به دموکراسی‌خواهی بخشی از ایدئولوژی دولت پهلوی را تشکیل می‌داد. او حتی فراتر از این به تلفیق دو ایدئولوژی سوسیالیسم و لیبرال دموکراسی در ایدئولوژی دولت پهلوی اشاره می‌کند و به تعارضات درونی این ایدئولوژی می‌پردازد. علی رغم برخی نقدهایی که می‌توان به این مقاله وارد کرد به نظرم به واسطه اینکه به پارادوکسیکال بودن ایدئولوژی دولت پهلوی اشاره می‌کند بحث درستی را طرح می‌کند. جالب است که نتایج رساله دکتری ایشان نتیجه رساله دکتری من را تأیید می‌کند البته با ادبیاتی متفاوت‌تر. ایشان سابقا دانشجوی دکتری دانشگاه بهشتی بودند.

چقدر در مناظره انتخاباتی ریاست جمهوری از "رویا"حرف می زنن... پورمحمدی از افق های امیدبخش حرف می‌زنه و میگه: ما به توانمندی ملی تکیه داریم اگر این توانمندی نبود تا حالا فروپاشی شده بودیم... فقط جمله بندی رو ببینید: فروپاشی شده بودیم! :)))

جایی خداوندگار در کتاب مقدس خطاب به رسول خویش می گوید: آنان حسرت می‌برند که تو از راه به بیراهه کشانده شوی یا از مقصود خود منصرف گردی. آنان چنین حسرت می‌برند و خواهان آنند که نرمی کنی تا نرمی کنند.

این البته حسرتی است که صاحبان قدرت با خود به گور می برند...!

ابوالحسن خرقانی جایی می‌گوید: پروردگارا من از تو چیزهایی می‌دانم که اگر آنها را آشکار کنم دیگر هیچ یک از آدمیان تو را پرستش نخواهند کرد. این حکایت ماست. این روزها اندیشه‌هایی در سرم می‌گذرد که اگر بنگارم چنان خواهد شد که خرقانی گوید. ما چهره‌ای از هستی را دیده‌ایم، لحظه‌ای از لحظات آن را زیسته‌ایم که اگر برای دیگران فاش کنیم سر از بیراهه درخواهند آورد. من اما هرگز راوی نیمه تاریک هستی نبوده‌ام...هرگز برای دیگران این نیمه را آشکار نکرده‌ام. من هیبت این لحظات را خود زیسته‌ام اما برای دیگران تنها نیمه روشن هستی را روایت کرده‌ام. من این نیمه تاریک را بلعیده‌ام چرا باید آن را برای دیگری روایت کنم که گر بشوند چونان کاهی می‌شود در جولان طوفان‌ها. بگذار طوفان در ما بزید که ما را توان مهار طوفان هست. ما طوفان را نسیم کنیم و تاریکی را مرکبی که خورشید بر آن بتازد. بگذار از روشنایی بگوییم در این هنگامه‌ای که دل‌ها روزنه را می‌جویند...

تلوزیون مدام تبلیغ کلاس های خصوصی، بسته‌های آموزشی و معلم خصوصی برای پیشرفت دانش آموزان رو می کنه. من در تمام طول تحصیلم حاضر نشدم یکبار هم از این آموزشگاه‌ها و معلم خصوصی ها استفاده کنم. اونم در وضعیتی که به خاطر نمراتم خود آموزشگاهها پیشنهاد می‌دادند که در کلاس هاشون شرکت کنم. یکبار طی سالی که کنکور داشتیم بعد از کلی اصرار موسسه علوی یک جلسه کلاس خصوصی عربی رفتم و دیدم اصلا برای من قابل تحمل نیست. من اصولا خودآموزم و تمایلی به اینکه آموزش ببینم ندارم. آن سال کلاس خصوصی عربی رو نرفتم و با همان شیوه خودآموزی در کنکور عربی ام رو 96 درصد زدم. بعد از کنکور رفتم درصدم رو به اون معلم عربی نشون دادم گفتم: ببین اینم نتیجه خودآموزی! سر کلاسها هم کلا اهل درس گوش دادن نبودم و کتابهای خودم رو می‌خوندم. اما با همین شیوه درس خوندن کلاس جبرانیهای عربی و درسهای َسخت دیگه رو معلم مون به من می داد درس بدم...

صحرای عرفات.. صحرای عرفات... صحرای عرفات... دو مکان در این جهان هست که جسم و جان مرا به سوی خود می‌کشاند: صحرای عرفات و خاک اورشلیم... خاک اورشلیم... سرزمین پادشاهی آسمان... سرزمینی که تخت خداوندگار در آن استقرار خواهد یافت.

تایید صلاحیت پزشکیان خیلی واضح می‌تواند سلسله وقایعی را که اخیرا اتفاق افتاد معنا کند. ادبیات جریان اصلاح طلب را اگر ببینید از واژگانی مانند راهگشایی، آشتی ملی، برون رفت از وضعیت فعلی، امید به تغییر و... استفاده می‌کنند. این یعنی اتاق فکر حکومت وضعیت جامعه ایران را تا آن حد بحرانی ارزیابی کرده که ضرورت ایجاد یک "چرخش سیاسی" را بی درنگ در دستور کار خود قرار داده است. چرخشی که برای آشتی ملت و دولت بدان احتیاج فوری داشت. البته باید دید که این چهره تا چه اندازه پتانسیل رفع این شکاف را دارد. چهره‌های اصلاح طلب و بعضا منتقد سعی دارند او را چهره‌ای معرفی کنند که می‌تواند گذار از بحران را ممکن سازد. هر چند به نظرم من این سناریو همان سناریوی تکراری حکومت است که در وضعیت‌های بحرانی اپوزیسیونهای خودی را میانجی گذر از بحران قرار می‌دهد. این خطای استراتژیک معترضان خواهد بود اگر مواضع انتقادی پزشکیان را باور کنند. هر چند نمی‌توان انکار کرد حکومت مشروعیت خود را تا آنجا متزلزل احساس کرده که‌ حاضر شده با چنین چرخش سیاسی قدری شرایط را تعدیل کند. گاه حکومت‌ها برای اینکه جلوی انقلابها و اعتراضات فراگیر را بگیرند خود اقدام به انقلاب و اصلاح می‌کنند و گاه برای اینکه جلوی یک "سقوط حتمی" را بگیرند خود اقدام به طراحی یک سناریوی "سقوط ساختگی" می‌کنند. زیرا اتاق فکر حکومت تشخیص داده یک چرخش سیاسی ضرورتی غیرقابل انکار برای گذر از بحران شکاف بین جامعه مدنی و دولت است.

گاه آدمی نخبه‌گرایی را نقد می‌کند اما در نهایت می‌بیند که خودش نخبه‌گراست. از سبک و شکل نوشتارها که حتی در فضای آکادمیک نیز ابهام زا است گرفته تا علایق فکری. دیشب یکی از کارهای تارکوفسکی رو می‌دیدم. به معنای دقیق کلمه این مرد یک ذهن درخشان دارد. از فضای بدیع فیلم گرفته تا نورپردازیها و دیالوگ های خلاق. وقتی فیلم را می‌دیدم یاد فضای داستان‌هایی افتادم که در نوجوانی می‌نوشتم. کاراکترها و دیالوگها خیلی به فضای ذهنی من نزدیک بود. اما اواسط فیلم به این فکر می‌کردم چقدر فیلم نخبه‌گراست. قطعا اکثریت مردم این سبک فیلم‌ها رو نمی‌پسندند. در نهایت آدم احساس می‌کند دنیای نخبگان شبیه یک جزیره است جزیره‌ای که فقط ساکنانش آن را می‌فهمند و توان لمس کردن دارند...

واقع امر این است که حکومت بعد از انتخابات اسفند 1402 از میزان پایین مشارکت مردم شوکه شد. مسئله‌ای که آن را حتی قهر مردم با انتخابات نامیدند. این یک هشدار جدی برای حکومت و اتاق فکر آن بود. حکومت متوجه شده بود که اکثریت قابل اعتنایی از مردم از تغییر درون ساختاری ناامید شده‌اند و این یعنی انقلاب و اعتراضات فراگیر یک احتمال ممکن خواهد بود. به هر حال حکومت بیم آن را داشت که قهر انتخاباتی به قهر انقلابی بینجامد. حالا این روزها بعد از کنار رفتن رئیسی حرفهای کنشگران سیاسی قابل تامل است. عباس عبدی در مصاحبه‌ای گفته بود: مردم بعد از واقعه‌ای که برای رئیسی رخ داده به تغییر درون ساختاری امیدوارتر شده‌اند. احمدی نژاد از وقوع سلسله وقایعی که به بهبود اوضاع جامعه خصوصا اوضاع اقتصادی منجر خواهد شد حرف می‌زند. این حرفها با توجه به هشداری که حکومت بعد از انتخابات اسفند از طرف بدنه جامعه دریافت کرد فکر آدمی را به این سو می‌کشاند که گویا اتاق فکر حکومت بعد از دریافت این هشدار به فکر یک شوک درمانی افتاده است تا شاید بتواند مردم را به تغییر درون ساختاری امیدوار کند در وضعیتی که اگر روال سابق ادامه می‌یافت قهر انقلابی امری محتمل بود!

بعضی لحظات را باید جایی... در گوشه‌ای ثبت کرد. من مایلم لحظه آخر ارائه دکتری ام رو اینجا ثبت کنم: "من این رساله را به جنبش زنان در ایران تقدیم می‌کنم به تمام زنان ایرانی که علی رغم همه فشارها و سرکوبها، ايده‌آل رهایی و عدالت را رها نمی‌کنند و راه رهایی را هموار می‌کنند. من اطمینان دارم و مطمئنم که زنان در تحولات آینده ایران نقش تأثیرگذاری خواهند داشت ولو اینکه تا اکنون هم داشته‌اند."

در مورد امید رهایی غزه نوشته بودم یکی آمد گفت بدون قدرت رهایی به دست نمی‌آید. گفتم: دانش هم قدرت است و تضمین کننده رهایی. گفت: در این وضعیت مشخص فقط قدرت راهگشاست. گفتم: بله موافقم.

اساسا به همین دلیل است که خداوند از قوم بنی اسرائیل وقتی زیر یوغ فرعون هستند نمی‌خواهد مبارزه کنند چون خداوند اصولا واقع گراتر از آن است که امری فراتر از توان انسان را از او بخواهد. تا تو خود چه فهم کنی این سخن خدای را که می‌گوید: من هیچ کس را جز به اندازه حد وجودی اش تکلیف نمی‌کنم. به همین دلیل است که مرحله اول رهایی قوم بنی اسرائیل این گونه رخ می‌دهد که آنان اسراء شبانه می‌کنند و مصر را بدون مبارزه ای با فرعون ترک می‌کنند و در عوض قدرت خداوند با قدرت فرعون به نبرد برمی‌خیزد. و اساسا به همین دلیل است که مسیحا اول ظهور می‌کند. مسیحا اول اسراء شبانه می‌کند و در آن اسراء با قدرتی تا سر حد قدرت خداوند بازمی‌گردد چون از قضا خداوند واقع گرا است و می‌داند که قدرت را تنها قدرت بر سر جایش می‌نشاند!! زنهار زین مسیحایی که با قدرت مطلق می‌آید...

در طی این سالها در برخورد با افراد مختلف متوجه شدم دو خصلت هست که اگر در یک انسان وجود داشته باشد به فاجعه اخلاقی منجر می‌شود: عقده حقارت و حسادت. این قسم افراد تبدیل به کژدمهایی می‌شوند که خیلی وقتها حتی بدون اراده به دیگران نیش می‌زنند. این جامعه هم با وضعیتی که در آن ایجاد شده تبدیل به بستری برای تولید و بازتولید این نوع انسانها شده. کژدمهای بی اختیار...

هفته آینده با مشخص شدن کسانی که نامزد ریاست جمهوری شده‌اند می‌توان تحلیل دقیقتری از حادثه سقوط بالگرد و غیبت سه چهره خاتمی، روحانی و احمدی نژاد در مراسم تشییع رئیسی به دست داد. این تحلیل احتمالا شگفت آور خواهد بود! پس تحلیل من چیز دیگری است...

در کتاب مقدس جایی خداوندگار اشارت می‌کند که اهریمن ممکن است بر رسول او وحی کند ولو اینکه در سرگذشت ابراهیم چنین رخ می‌دهد. القا کردن... اشاره کردن... چنین است که هر رسولی با خود کشاکشی دارد... کشاکش بین خدا و اهریمن... حالا اما وضعیت بغرنج تر است و انسان نیز در جایگاه القا کردن به انسان دیگر قرار گرفته... می‌تواند در آنی احوالات خاصی در دیگری ایجاد کند و این یعنی اگر در زمان ما رسولی بود او را کشاکشی بین خدا، انسان و اهریمن بود... کیست که القا می‌کند؟ خدا؟ اهریمن یا انسان؟ حقیقت اما میزان خود را دارد اگر میزان را بشناسی خواهی دانست چه کس است که القا می‌کند!

سیاست تبدیل "مشت و فریاد" به "آواز و رقص" در لحظات بحرانی حکومت بدون هیچ تردیدی از جانب خود حکومت و سایبریهای آن سازماندهی میشه. فضای مجازی رو در لحظات بحرانی به شوخی و طنز کشاندن سیاستی کاملا حساب شده است تا به حکومت اجازه دهد از لحظات دشوار و شکننده خود با سهولت گذر کند. این سیاست از همان آغاز اعتراضات 1401 با انتشار آهنگ معروف "برای.. " در دستور کار قرار گرفت. سیاستی که مسائل جدی و اساسی رو به حاشیه می‌راند و هدف اعتراضات رو تا سر حد " بوسیدن و توی کوچه رقصیدن" پایین می‌آورد. اگر اخبار رسانه‌هایی مثل اینترنشنال که از قضا تحت نظر خود حکومت است مورد توجه قرار گیرد مشخص می‌شود که حتی اینترنشنال هم با انتشار خبر سقوط بالگرد سعی کرد پستها و استوریهایی رو منتشر کنه که بیشتر از آنکه خشم رو برانگیزه حس شوخی و طنز رو ایجاد کنه. این روزها مدام اخبار رقص و شادی پخش میشه... البته نه اینکه بشه انکار کرد بخشی از بدنه جامعه چنین واکنشی داشتن. اما باید توجه داشت حکومت با این سیاست‌ مضحک دارد گذار از بحران را برای خود سهل می‌کند و مردم هم به آن کمک می‌کنند!!

سرانجام 13 خرداد 1403 دفاع می‌کنم. در این دو سال اخیر افراد زیادی تمام تلاش و سعی خودشون رو کردن که این تز به مرحله دفاع نرسه. از اساتید دانشگاه گرفته تا حراست تا عمله و اکره حکومت... اما خب در مورد من اشتباه کرده بودند و محاسباتشون اشتباه از آب درآمد و من یه رساله مفصل نوشتم. خب این ایده به نظرم درسته که وقتی شما به یک متفکری یا متفکران خاصی تعلق فکری دارید بر مسیر زندگی شما تأثیر می‌گذارند. من از گرامشی تأثیر پذیرفتم. متفکری که آنقدر قدرت روحی و سرسختی داشت که در زندان ایتالیای فاشیست دفترهای مفصل زندان رو نوشت. نوشته‌هایی که بعدها بسیاری رو تحت تاثیر خودش قرار داد. در نامه‌های گرامشی به همسرش میتوانید بفهمید که دستگاه فاشیست ایتالیا با یک "کوه سرسخت" مواجه شده بود...با گرامشی کسی که در زندان به کسانی که بیرون از زندان بودند امید زندگی می‌داد!

اینک می‌گوید: ما در آستانه ایستاده‌ایم... در آستانه دگردیسی و تحولی ژرف. کشاکش میان فیض و سعی همچنان ادامه دارد. سعی... سعی... سعی و اینک تمام مسئله این است که سعی به آستانه رسیده و فیض از راه می‌رسد. وه که از کشاکش بین سعی و فیض چه دانند؟ وه که از کشاکش زمان متعارف و نامتعارف چه دانند؟ اینک تمام مسئله این است که آیا زمان متعارف شتابان در پی زمان نامتعارف خواهد رفت؟ آیا پایان زمان متعارف اعلام خواهد شد؟ چه زمان؟ می‌گوید آن زمان که سعی به آستانه رسیده باشد. اینک این بادهایی که آنان را بادهای مژده رسان می‌خواند آیا بشارت پایان زمان متعارف و پایان سعی بی منتها را اعلام می‌کند؟ باید تنها به صدای آسمان خیره ماند. آسمانی که سودای تحولی ژرف را در سر می‌پروراند.

اوست که بادها را به عنوان بشارتی از نشانگان مهربانی خویش می‌فرستد تا آنگاه ابرهای گرانبار را بردارند و به سوی سرزمین مرده براند تا زمین را بعد از مرگش زنده کند.